Αγάπη μυστική στην πόλη κανείς δεν ξέρει κι είναι όλοι συμμέτοχοι σ' ό,τι συμβαίνει κι ο πυρετός μου ανεβαίνει. Εσύ ξεχνάς πως έχεις σπίτι κι εμένα φώναξαν "αλήτη", δεν έχω ενοχές νομίζω γι αυτό την πλάτη τους γυρίζω.
Τα ψίχουλα που μου προσφέρεις όταν θα φύγεις να το ξέρεις θα τα μαζέψω ένα-ένα πως ήσουνα μαζί μου "ξέχνα'.
Αγάπη μυστική, Αθήνα, τώρα που νύχτωσε ξεκίνα τα φώτα Πειραιώς σημεία εγώ με σένανε χημεία. Ξεχνάς το σπίτι σου και τρέχεις φωνάζεις: 'λίγο, πώς τ' αντέχεις;" Εγώ το λίγο ευλαβούμαι και μην αργήσεις να τη βρούμε.
Καινούργια νερά στους υπονόμους της νύχτας. Σηκώνουν μεγάλο κύμα. Πλένουν πολλοί, απόψε, τα χέρια τους και οι στραγγαλισμοί ταξιδεύουν στα τυφλά, ακούγοντας και το παραμικρό όνειρο να κοχλάζει στο "...αν γινόταν αλλιώς", χωρίς να μπορούν ν' ανοίξουν μιά τρύπα στη μαύρη οθόνη των πεπραγμένων.
Σήμερα, έχω τη χαρά και την τιμή να φιλοξενώ έναν Μεγάλο Δάσκαλο.. Τον Καθηγητή Φιλόλογο - Ερευνητή, Νομικό, Παναγιώτη Κων. Μητροπέτρο ο οποίος έχει διατελέσει και Λυκειάρχης του 1ου Λυκείου Κερατσινίου
και με την επίβλεψη του οποίου γράφτηκαν από τους μαθητές του και εν συνεχεία εκδόθηκαν τέσσερα σπουδαία βιβλία :
1/ "ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΣΤΟΝ ΠΛΑΤΩΝΑ" 1998
Ομάδα Μελέτης Ελλήνων Συγγραφέων - NEMECIS - 1ο Λύκειο Κερατσινίου - Πλάτων εν Κερατσινίω : προσεγγίσεις στον Πλάτωνα - Αθήνα : Fabelsound, 1999
2/ "ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΣΤΟΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ" είχε εκδοθεί σε ηλεκτρονική μορφή από το περιοδικό «Νέμεσις» με τίτλο: «Αριστοτέλης εν Κερατσινίω».
Με αφορμή τη φράση "Όλβιος όστις της ιστορίας έσχε μάθησιν" και την λανθασμένη απόδοσή της στα νεοελληνικά,
που συναντώ συχνά σε ηλεκτρονικά και έντυπα άρθρα..
Ο λόγος στον Δάσκαλο :
............................
Ο ΥΜΝΟΣ ΤΟΥ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ
Φίλες και Φίλοι,
Στην νεοελληνική απόδοση της εν θέματι φράσεως "Όλβιος όστις της ιστορίας έσχε μάθησιν" διαπιστώνεται ένα σχεδόν καθιερωμένο μεταφραστικό λάθος, που περνά σχεδόν απαρατήρητο. Προς αποκατάσταση του αληθούς νοήματος της φράσεως, αλλά και προς γνώση ολόκληρου του ευριπίδειου αποσπάσματος, στο οποίο η φράση αυτή ανήκει, σας στέλνω το συνημμένο έγγραφο με τις σκέψεις μου.
Σας παρακαλώ, ενημερώστε και τους φίλους σας.Είμαστε ο μόνος λαός που προσδιορίσαμε την ΑΛΗΘΕΙΑ, όχι καταταφατικά, όπως οι άλλοι λαοί (veritas, truth, Wahrheit), αλλά αποφατικά ως έλλειψη λάθους ( "α" στερητικό + λάθος).
Παναγιώτης Μητροπέτρος
Ο ΥΜΝΟΣ ΤΟΥ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ
(Με αφορμή ένα μεταφραστικό λάθος, που περνά εν πολλοίς απαρατήρητο)
1. Σχεδόν όσοι θέλουν να τονίσουν την αξία της γνώσεως της ιστορίας – και πολύ καλά κάνουν - παραθέτουν τους εξής στίχους του Ευριπίδη:
" Ὄλβιος ὅστις ἱστορίης ἔσχεν μάθησιν "
τους οποίους και αποδίδουν στην νεοελληνική γλώσσα ως εξής:
[Ευτυχής είναι εκείνος που γνωρίζει την ιστορία].
2. Αυτή βεβαίως η απόδοση είναι εντελώς λανθασμένη και δεν ταιριάζει καθόλου με το νόημα της ευριπίδειας φράσεως, στην οποία ανήκει και της οποίας αποτελεί αναπόσπαστο μέρος.
3. Δεν είναι ασφαλώς κακό να γνωρίζουμε την ιστορία. Σήμερα μάλιστα η γνώση της είναι πιο αναγκαία από κάθε άλλη εποχή, σε πείσμα όσων θα επιθυμούσαν να αφαιρέσουν την διδασκαλία της από τα Σχολεία και να προκαλέσουν την απώλεια της εθνικής μας μνήμης και συνειδήσεως. Απλώς ο Ευριπίδης στο υπό εξέταση απόσπασμα δεν εννοεί αυτό, που εννοούν αυτοί, που εξ αγαθού συνειδότος επικαλούνται τα λόγια του.
4. Συγκεκριμένα, η λέξη «ἱστορία» παράγεται από το «ἵστωρ» και αυτό με την σειρά του από το ασθενές θέμα του ρήματος «οἶδα» [γνωρίζω] και έχει τις ακόλουθες σημασίες: το μανθάνειν κατόπιν ερεύνης ‖ γνώση ή πληροφορία, την οποία λαμβάνει κάποιος ερευνώντας και εξετάζοντας ‖ αφήγηση του δι’ ερεύνης μανθανομένου πράγματος ‖ διήγηση ‖ εξιστόρηση[1].
Όπως βλέπουμε, η βασική σημασία της λέξεως «ἱστορία»είναιη μάθηση κάποιου πράγματος κατόπιν ερεύνης. Μόνον αργότερα η λέξη έλαβε την σημερινή σημασία της, δηλαδή της «εξιστορήσεως γεγονότων» καθώς και της επιστήμης της «ιστορίας».
5. Το μεταφραστικό λάθος λοιπόν οφείλεται σε δύο λόγους: πρώτον, στο ότι κάποιοι θεωρούν ότι η λέξη «ιστορία» σημαίνει μόνον την «γνώση του παρελθόντος» και τίποτε άλλο∙ και δεύτερον, στο ότι δεν λαμβάνουν υπ΄ όψη τους, όπως οφείλουν, το σύνολον του σωζομένου αποσπάσματος του Ευριπίδη.
6. Το Απόσπασμα 910 λοιπόν, που αποτελεί τμήμα κάποιου χορικού από άγνωστο ή τουλάχιστον αταύτιστο έργο του Ευριπίδη, εκφράζει την γνώμη του ποιητή για το ποιος είναι ο πραγματικά «ὄλβιος». Είναι αυτός που έχει πολλά υλικά αγαθά και πολλά πλούτη (άλλωστε «ὄλβος» σημαίνει «πλούτος») ή αυτός που με την έρευνά του κατανοεί την αιώνια τάξη του κόσμου, χωρίς να επιδιώκη το κακό των συνανθρώπων του; Στην πραγματικότητα το απόσπασμα 910 είναι ένας ύμνος στο ερευνητικό πνεύμα των Προσωκρατικών Φιλοσόφων (Θαλή, Αναξιμάνδρου, Αναξιμένους, Ηρακλείτου, Ξενοφάνους, Παρμενίδου, Ζήνωνος, Μελίσσου, Εμπεδοκλέους, Αναξαγόρα, Λευκίππου, Δημοκρίτου και τόσων άλλων) που με μοναδικό όπλο την νόησή τους εισέδυσαν στα μυστικά του σύμπαντος και φωτίζουν έκτοτε την ανθρωπότητα μέχρι και σήμερα. Το απόσπασμα 910 είναι μία ευλαβική εξύμνηση της Φιλοσοφίας και της Επιστήμης από την Τέχνη.
7. Το συνολικό Απόσπασμα 910 και η νεοελληνική απόδοσή του έχει ως εξής:
Φιλοσοφικά κείμενα που μας ωθούν ν' αναθεωρήσουμε, να επαναπροσδιορίσουμε και να επαναπροσδιοριστούμε..
Ευχαριστούμε θερμά τον Γιώργο Πολυμενάκο γι' αυτό το σπουδαίο παράθυρο που μας ανοίγει.. ................................
Γκυ Ντεμπόρ (Guy Debord) - Ο ποιητής της δημιουργίας καταστάσεων
Οι τέχνες του μέλλοντος θα είναι αναστατώσεις καταστάσεων, ή τίποτα ·
Η ευτυχία είναι μια καινούργια ιδέα στην Ευρώπη ·
Εδώ είχε μπει στην πράξη ή συστηματική αμφιβολία για όλες τις μορφές ψυχαγωγίας και δουλειάς αυτής τής κοινωνίας, μια καθολική κριτική τής αντίληψης της για την ευτυχία ·
Το μοναδικό ενδιαφέρον εγχείρημα, είναι ή απελευθέρωση τής καθημερινής ζωής, όχι μόνο μέσα στις προοπτικές τής ιστορίας, αλλά για μάς και τώρα αμέσως ·
Υπάρχουν, βέβαια, κυριευμένες συμπεριφορές· αποτελέσματα πού μπορούν να ελεγχθούν ·
Εντούτοις, η πραγματικότητα απ’ την οποία πρέπει να ξεκινάμε, είναι το ανικανοποίητο ·-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Είναι ωραία εκείνη η στιγμή, όπου εξαπολύεται μια επίθεση εναντίον της τάξης του κόσμου.(38)
Στο σχεδόν ανεπαίσθητο ξεκίνημά της, ξέρουμε ήδη ότι πολύ σύντομα ό,τι κι αν συμβεί, τίποτα δεν θα είναι πια όπως ήταν. Είναι μια επέλαση που ξεκινάει αργά, επιταχύνει την πορεία της, περνάει απ’ το σημείο πέρα απ’ το οποίο κάθε υποχώρηση είναι αδύνατη και οδεύει αμετάκλητα να συγκρουστεί με ό,τι έμοιαζε απρόσβλητο, το οποίο ήταν τόσο συμπαγές και τόσο οχυρωμένο, αλλά ωστόσο προορισμένο επίσης να κλονιστεί και να βυθιστεί σε αταξία.
Να λοιπόν τι κάναμε όταν, βγαίνοντας από τη νύχτα, ξεδιπλώσαμε για μια ακόμα φορά το λάβαρο της «παλιάς καλής υπόθεσης»(39) και προελάσαμε κάτω απ’ τα πυρά του χρόνου.
38. Αυτή η παράγραφος καθώς και οι τέσσερις επόμενες επιχειρούν να συνοψίσουν την ιστορία της Καταστασιακής Διεθνούς (1957-1972).
39. Έκφραση των Ισοπεδωτών (Levellers) στην Αγγλική επανάσταση του 17ου αιώνα.
Στην διάρκεια αυτής της πορείας, πολλοί πέθαναν ή έμειναν αιχμάλωτοι στα χέρια του εχθρού και άλλοι πολλοί τέθηκαν εκτός μάχης ή τραυματίστηκαν και δεν θα εμφανιστούν πια σε τέτοιες συναντήσεις.
Συνέβη ακόμα να εγκαταλείψει μερικούς το θάρρος και να οπισθοχωρήσουν, αλλά ποτέ, τολμώ να πω, δεν παρεξέκλινε απ’ τη γραμμή του ο σχηματισμός μας, μέχρι να φτάσει στην ίδια την καρδιά της καταστροφής.
* Ο φύλακας στη σίκαλη * του J. D. Salinger..Αγγλικός τίτλος : The Catcher in the Rye. Ενα από τα βιβλία που με έχουν σημαδέψει. Ενα απόσπασμα από το 22ο κεφάλαιο και ένα από το τελευταίο 26ο κεφάλαιο.
" Ξέρεις εκείνο το τραγούδι που λέει, < Οταν πιάνεις κάποιον που 'ρχεται μέσ' απ' τη σίκαλη; > Θα 'θελα-" "
Δε λέει έτσι. Λέει, < Οταν ανταμώνεις κάποιον που 'ρχεται μέσ΄ απ'
τη σίκαλη > " μου κάνει το Φοιβάκι. " Είναι ποίημα. Του Ρόμπερτ
Μπέρνς ". " Το ξέρω πως είναι ποίημα του Ρόμπερτ Μπέρνς ". Πάντως είχε δίκιο. Ετσι λέει: " Οταν ανταμώνεις κάποιον που 'ρχεται μεσ' απ' τη σίκαλη ". Δεν το 'ξερα όμως τότε. "
Νόμιζα πως είτανε: < Οταν πιάνεις κάποιον > ", της λέω. " Τέλος
πάντων, να, φαντάζομαι όλα κείνα τα πιτσιρίκια να παίζουνε ένα παιγνίδι σ' ένα μεγάλο σικαλοχώραφο και τα ρέστα. Χιλιάδες πιτσιρίκια, και δεν
είναι κανένας εκεί - θέλω να πω, κανένας μεγάλος - εκτός από μένα. Και
γω στέκομαι φύλακας, στο χείλος ενός τρελογκρεμού. Αυτό που πρέπει να
κάνω, είναι να τα πιάνω άμα κάνουνε να πέσουνε στο γκρεμό - θέλω να πω,
άμα τρέχουνε και δε βλέπουνε που πάνε, πρέπει να πετάγομαι από κάπου
και να τα πιάνω. Αυτό θα κάνω όλη μέρα. Θα 'μαι μονάχα ο φύλακας στη
σίκαλη, να πιάνω τα παιδάκια και τα ρέστα. Το ξέρω πως είναι παλαβωμάρα,
αλλά είναι το μόνο πράμα που θα 'θελα να 'μαι στ' αλήθεια. Το ξέρω πως
είναι παλαβωμάρα ".
.................................................................................................................................................................................. Αυτά
είχα να σας πω όλα κι όλα. Θα μπορούσα βέβαια να σας διηγηθώ τι έκανα
μετά που γύρισα σπίτι και πως αρρώστησα και τα ρέστα και σε ποιό σχολείο
λέω να πάω του χρόνου το φθινόπωρο, μετά που θα βγω από δω, αλλά δεν
έχω κέφι. Στ' αλήθεια, δεν έχω. Αυτά τα πράματα δε μ' ενδιαφέρουνε πολύ
τώρα δα. Ενα σωρό κόσμος και πιο πολύ εκείνος ο τύπος ο ψυχαναλυτής
που έχουνε δω πέρα, με ρωτάει όλη την ώρα αν θα συμμορφωθώ όταν θα
ξαναπάω σχολείο, τον ερχόμενο Σεπτέμβρη. Κατά τη γνώμη μου, αυτό είναι
πολύ χαζή ερώτηση. Θέλω να πω, πώς μπορείς να ξέρεις τι θα κάνεις ώσπου
να το κάνεις; Η απάντηση είναι : δε μπορείς. Νομίζω πως θα συμμορφωθώ,
αλλά πού να το ξέρω; Είναι πολύ χαζή ερώτηση, μα το
Θεό...............................
Κατερίνη 23-9-2012 Γιάννης Στεργιόπουλος
J. D. Salinger " Ο φύλακας στη σίκαλη " εκδόσεις ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ - ΑΘΗΝΑ 1978 Μετάφραση Τζένη Μαστοράκη. Αποσπάσματα από τις σελίδες 208,209 και 255.
Τικόπια ή πώς η γεωγραφία επηρεάζει τους ανθρώπους (και τους ποιητές) Η Τικόπια, ένα μικροσκοπικό, απομονωμένο, τροπικό νησί του νοτιοδυτικού Ειρηνικού Ωκεανού
αποτελεί μια ακόμα περίπτωση επιτυχημένης διαχείρισης από κάτω.
Με συνολική έκταση μόλις 4.660 στρεμμάτων, συντηρεί 1.200 ανθρώπους,
δηλαδή πυκνότητα πληθυσμού 310 ανθρώπων ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο καλλιεργήσιμης γης.
Σίγουρα πυκνός πληθυσμός, για μια παραδοσιακή κοινωνία χωρίς σύγχρονες αγροτικές τεχνικές.
Παρ' όλα αυτά, το νησί κατοικείται αδιαλείπτως επί σχεδόν3.000 χρόνια.
Όπως είπε ο ανθρωπολόγος Raymond Firth, ο οποίος έζησε στην Τικόπια τη χρονιά 1928-1929
και συνέχισε να την επισκέπτεται, «Είναι δύσκολο για οποιονδήποτε δεν έχει όντως ζήσει στο νησί,
να συνειδητοποιήσει την απομόνωσή του από τον υπόλοιπο κόσμο.
Είναι τόσο μικρό ώστε σπανίως δεν μπορεί κανείς να δει ή να ακούσει τη θάλασσα.
[Η μέγιστη απόσταση από το κέντρο του νησιού μέχρι την ακτή είναι 1.200 μέτρα.]
Η έννοια που έχουν οι ιθαγενείς για το χώρο έχει σαφή σχέση με το γεγονός αυτό.
Τους είναι σχεδόν αδύνατο να διανοηθούν οποιαδήποτε πραγματικά μεγάλη γήινη μάζα.
Κάποτε, με ρώτησε στα σοβαρά μια ομάδα από αυτούς
"Φίλε, υπάρχει καμιά γη στον κόσμο
όπου δεν ακούγεται ο ήχος της θάλασσας;".
Ο περιορισμός τους έχει και ένα άλλο λιγότερο προφανές αποτέλεσμα.
Για κάθε είδος αναφοράς στο χώρο χρησιμοποιούν τις εκφράσεις :
προς το εσωτερικό και προς τη θάλασσα.
Έτσι, ένα τσεκούρι στο πάτωμα ενός σπιτιού εντοπίζεται με αυτό τον τρόπο,
ενώ μάλιστα άκουσα κάποτε και έναν άντρα να εφιστά την προσοχή ενός άλλου λέγοντας:
"Υπάρχει ένας λεκές από λάσπη στο μάγουλό σου που κοιτά στη θάλασσα".
Ημέρα με την ημέρα, μήνα με το μήνα, τίποτα δεν διακόπτει την επίπεδη γραμμή ενός καθαρού ορίζοντα
και δεν υπάρχει ελαφριά πάχνη που να υποδεικνύει κάποια άλλη γη». Jared Diamond : ΚΑΤΑΡΡΕΥΣΗ - Πώς οι κοινωνίες επιλέγουν να αποτύχουν ή να επιτύχουν
(απόσπασμα) σελ. 354 -εκδόσεις ΚΑΤΟΠΤΡΟ
...............
Δεν ξέρω αν έχει αναπτυχθεί στη διάρκεια των αιώνων Τικοπιανή Ποίηση
(θα με εξέπληττε το αντίθετο)
αλλά θα ήθελα πολύ να τη διαβάσω.
Έχω τη βάσιμη υποψία ότι θα προσομοίαζε ως ένα βαθμό με το κομμάτι εκείνο της ελληνικής ποίησης
που έχει υμνήσει τόσο όμορφα το Αιγαίο
αλλά θα διέφερε επίσης σημαντικά
διότι για τους (υποθετικούς) Τικοπιανούς ποιητές
η θάλασσα θα αποτελούσε ένα αξεπέραστο (άρα εχθρικό) όριο...
Γιώργος Πολυμενάκος, Πέραμα, 2012.
...................
Ευχαριστούμε τον Γιώργο Πολυμενάκο γι' αυτό το άκρως ενδιαφέρον - ποιητικό απόσπασμα..
Μια διαφορετική ποίηση θα προτείνουμε σήμερα..την ποίηση της επιστήμης.. παρουσιάζοντας τέσσερα από τα βιβλία του Τζάρεντ Ντάϊαμοντ που κυκλοφορούν στην ελληνική γλώσσα και ένα βίντεο, με ελληνικούς υπότιτλους, στο οποίο μας εξηγεί τους λόγους για τους οποίους αποτυγχάνουν οι κοινωνίες και τους τρόπους με τους οποίους μπορούμε ν' αποτρέψουμε την κατάρρευση, η οποία βρίσκεται προ των πυλών..
......... Τζάρεντ Ντάϊαμοντ (Jared Diamond)
(Βιογραφικά στοιχεία από το διαδίκτυο)
Ο Τζάρεντ Ντάϊαμοντ (1937) είναι σήμερα καθηγητής της Γεωγραφίας στο Πανεπιστήμιο UCLΑ στο Λος Αντζελες των ΗΠΑ. Πολυτάλαντος επιστήμονας και συγγραφέας με ενδιαφέροντα που καλύπτουν τους τομείς της φυσιολογίας, της εξελικτικής βιολογίας και της βιογεωγραφίας έχει εκδώσει πλήθος βιβλίων στα οποία συνδυάζονται πορίσματα της ανθρωπολογίας, της βιολογίας, της γεωγραφίας, της γενετικής, της ιστορίας αλλά και της γλωσσολογίας (ο ίδιος μιλάει 12 γλώσσες,περιλαμβανομένης και της ελληνικής). Το τεράστιο φάσμα των γνώσεων και του πεδίου που καλύπτουν τα βιβλία του έχει προκαλέσει το θαυμασμό των ειδικών. Ο γνωστός ζωολόγος Μαρκ Ρίντλεϊ μάλιστα, αστειευόμενος κάποτε, είπε πως ο Τζάρεντ Ντάϊαμοντ δεν είναι στην πραγματικότητα ένα άτομο αλλά μια επιτροπή. Το πλέον διάσημο έργο του "Οπλα, μικρόβια και ατσάλι", τιμήθηκε το 1997 με το Βραβείο Πούλιτζερ.
.......... Όλα τα βιβλία του κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Κάτοπτρο
.......... "Ο τρίτος χιμπαντζής" - The Third Chimpanzee (1992) Είναι το πρώτο του βιβλίο, με θέμα τη σημασία για την επιστήμη της καταγωγής και εξέλιξης των ειδών, το οποίο εκδόθηκε το 1992 και αποτέλεσε τη μήτρα των επόμενων δύο αριστουργημάτων : "Οπλα, μικρόβια και ατσάλι"(για το οποίο τιμήθηκε με το βραβείο Πούλιτζερ) και "Κατάρρευση".. .......... "Γιατί το σεξ είναι διασκεδαστικό" - Why is Sex Fun ? The Evolution of Human Sexuality (1997) Το θέμα προφανές από τον τίτλο..αλλά με απολαυστική και επιστημονική προσέγγιση.. .......... "Όπλα, μικρόβια και ατσάλι" - Guns, Germs and Steel : The Fates of Human Societies (1997) Το έργο ζωής του Ντάϊαμοντ. Εδώ, δείχνει πώς η ιστορία και η βιολογία μπορούν να εμπλουτίσουν η μία την άλλη, ώστε να οδηγηθούμε σε μια βαθύτερη κατανόηση της ανθρώπινης κατάστασης. Συνάδελφός του επιστήμονας παραδέχτηκε πως "πρόκειται για μια έξοχα γραμμένη, πυρετώδη και ξέφρενη περιοδεία σε 13.000 χρόνια ιστορίας όλων των ηπείρων. Οι απαρχές των αυτοκρατοριών, της θρησκείας, της γραφής, των καλλιεργειών και των πυροβόλων όπλων βρίσκονται όλες εδώ". ........... "Κατάρρευση" - Collapse : How Societies Choose to Fail or Succeed (2005) Εδώ, ο Ντάϊαμοντ εξετάζει μια πληθώρα θεμάτων, επικεντρώνοντας στην εξαφάνιση προηγμένων πολιτισμών - δηλώνει 99% σίγουρος ότι οι γεωγραφικές συνθήκες έπαιξαν πρωτεύοντα ρόλο σε αυτό αλλά καθιστά και σαφές το ότι οι άνθρωποι δεν είναι «όμηροι» της γεωγραφίας.
